Met ingang van 1 augustus 2005 is het Nieuwe Wetboek van Rechtsvordering in werking getreden, zowel in Aruba als in de Nederlandse Antillen. Dit heeft een aantal wijzigingen meegebracht in enkele procedures. We zullen de verschillende procedures in verschillende artikelen behandelen. Als eerste zullen we de “normale” procedure in eerste aanleg onder de loep nemen.

De rechters van het Gerecht in Eerste Aanleg in Aruba doen verschillende soorten zaken. Er worden rechtszaken gedaan in het civiele recht, in het bestuursrecht en in het strafrecht.

De civiele rechter behandelt zaken waarbij personen of organisaties het oneens zijn over onderlinge rechten en plichten. Ook komt het voor dat partijen het wel met elkaar eens zijn, maar dat ze toch verplicht zijn om een rechter in te schakelen, zoals bij echtscheidingen.

Handelen uit vrije wil         
Het civiele recht, ofwel burgerlijk recht of privaatrecht, gaat ervan uit dat burgers uit vrije wil handelingen met elkaar verrichten en overeenkomsten sluiten waarmee de overheid niets te maken heeft, zoals het kopen van een auto. Dat is tegelijk ook het belangrijkste verschil met het bestuursrecht en het strafrecht: in die rechtsgebieden speelt de overheid wél een rol.    

Voorbeelden
Onderdelen van het civiele recht zijn bijvoorbeeld familierecht, personenrecht, handels- en faillissementsrecht, erfrecht, eigendomsrecht, contractenrecht, aansprakelijkheidsrecht, huurrecht en arbeidsrecht. Ook schadevergoedingen, bijvoorbeeld voor slachtoffers van een misdrijf, worden behandeld door de civiele rechter. In de reeks artikelen over dit onderwerp zullen deze gebieden afzonderlijk aan bod komen.     

In het civiele recht spelen diverse deelnemers een rol. Zij doorlopen een bepaalde procedure. De civiele procedure leidt tot een rechterlijke uitspraak. Als de partijen het oneens zijn met de uitspraak kunnen zij hoger beroep instellen.

De voornaamste deelnemers in een civiele procedure zijn eiser en gedaagde
De persoon of organisatie die naar de rechter gaat, is de eiser. Hij wil iets van de tegenpartij (een vordering). De partij die zich in het proces moet verdedigen, is de gedaagde.        

Het civiele proces is vooral een schriftelijke aangelegenheid. De rechter wijst het vonnis voor een groot deel op basis van de stukken die zijn ingediend door de advocaten. De rechter kan besluiten om de partijen ook te horen (in een comparitie van partijen). Tijdens de comparitie mogen beide partijen even vaak aan het woord komen en moeten zij evenveel worden gehoord. Dit is het principe van hoor en wederhoor.
Een procedure bij de civiele of de bestuursrechter brengt kosten met zich mee. Op de eerste plaats moeten er (meestal) griffierechten worden betaald en kosten van de deurwaarder. Dan zijn er de kosten voor rechtsbijstand van een rechtsbijstandverlener, bijvoorbeeld de advocaat. Ten slotte kan de partij die in het ongelijk wordt gesteld door de rechter veroordeeld worden om een tegemoetkoming van de kosten van de tegenpartij te betalen, de kostenveroordeling.     

Advocaat
De eiser en de gedaagde laten zich meestal bijstaan door een advocaat. In een civiele procedure bij het Gerecht of het Hof van Justitie (in hoger beroep) is het inschakelen van een advocaat niet verplicht. Als men in cassatie wil gaan is men wel verplicht een cassatieadvocaat in de arm te nemen. De advocaat dient namens de partijen schriftelijke stukken in die door de rechter in beraad worden genomen.          

Getuigen
Een rechter wil soms een getuige horen. Bijvoorbeeld omdat een van de partijen bewijs wil leveren door middel van een getuige. De getuige wordt opgeroepen via een deurwaardersexploot of per aangetekende brief. Hij is verplicht te verschijnen. Blijft hij zonder geldige reden weg, dan kan de politie worden ingeschakeld om hem te halen. Daarnaast is een getuige verplicht om een verklaring af te leggen, tenzij hij familie van een van partijen is of vanwege zijn beroep een zwijgrecht heeft. De rechter kan (in uitzonderingsgevallen) besluiten om een onwillige getuige te laten gijzelen. Hij wordt in dat geval in hechtenis genomen en opgesloten in het huis van bewaring.     

Als een getuige niet verplicht is om een verklaring af te leggen, spreken we over een beroep op het verschoningsrecht. Dit kan dus als hij familie is van de eiser of de gedaagde. Ook speelt dit als de getuige door het afleggen van een verklaring strafbare feiten moet bekennen, waarvoor hijzelf of iemand uit zijn familie kan worden vervolgd. De rechter beslist of het verschoningsrecht van toepassing is.

Rechter
De civiele rechter heeft geen actieve, maar een lijdelijke rol. Dit wil zeggen dat hij afwacht welke feiten de eiser en de gedaagde naar voren brengen en luistert naar hun argumenten. Hij mag geen feiten laten meewegen die hij buiten de rechtszaal heeft gehoord. De rechter mag ook geen schadevergoeding toewijzen die hoger is dan de eiser vraagt. Hij houdt zich bezig met het verzamelen van de feiten, op basis daarvan kan hij zo goed mogelijk vaststellen wat er precies aan de hand is.         

De rechter is aan niemand verantwoording schuldig. Hij is onafhankelijk en alleen gebonden aan het recht. Dit moet hij toepassen en zo nodig interpreteren. Op basis van de informatie die de beide partijen inbrengen, komt de rechter tot een beslissing.        

Gerechtssecretaris (griffier)      
Tijdens de zitting noteert een gerechtssecretaris (griffier) wat er wordt gezegd en gedaan. De rechter komt, mede op basis van de aantekeningen van de gerechtssecretaris, tot zijn uitspraak.